جرأتمندي
براي خيلي از افراد مشكل است كه به سادگي "نه" بگويند يا به طور صادقانه احساسات خود را بروز دهند.
فرض كنيد يكي از دوستان شما از شما مي خواهد كه با او به مهماني برويد تا او تنها نباشد و شما به علت اينكه از شرايط آن مهماني خوشتان نمي آيد، مايل نيستيد به آنجا برويد ولي از سوي ديگر دوستتان به شما اصرار دارد كه با او برويد وگرنه ديگر با شما دوست نيست.......
شما در تعارض گير مي كنيد.........
به نظر شما اشكال از كجاست؟ چرا ما نمي توانيم در اين شرايط به خوبي رفتار كنيم كه هم احساس خوبي داشته باشيم و هم ديگران را آزرده نكنيم؟
كليد حل مشكل فوق در مهارت جرأتمندي نهفته است.
مهارت جرأتمندي به ما كمك مي كند تا......
v تقاضاهاي نامعقول ديگران را رد كنيم.
v از ديگران تقاضاهاي معقول بكنيم.
v با مخالفت هاي نا معقول ديگران برخورد درست و موثر بكنيم.
v جلوي پايمال شدن حقوق خودمان را بگيريم.
v حقوق ديگران را به رسميت بشناسيم.
v در هر شرايطي مواضع خود را با اعتماد به نفس و آزادانه مطرح كنيم.
v از تعارضات غير ضروري پرخاشگرانه خودداري كنيم.
براين اساس مي توان گفت:
جرأتمندي رفتاري است كه به وسيله آن فرد بتواند علايق خود را بيان كند، بدون اضطراب بر نظرات خود ايستادگي نشان دهد و بدون تعدي به حقوق ديگران، حقوق شخصي خود را تأمين سازد و در مجموع بتواند بين حقوق خود و ديگران تعادل برقرار كند.
فراموش نكنيد جرأتمندي با پرخاشگري فرق دارد. جرأتمندي به معناي پرخاشگري، عصبانيت و حمله كردن به طرف مقابل نيست، چرا كه در اين وضعيت به قوانين ديگران احترام گذاشته نمي شود و احساسات طرف مقابل مورد بي توجهي قرار مي گيرد. چنين رفتارهايي مانع از شكل گيري روابط بين فردي مناسب مي شود. نبود جرأتمندي براي هر يك از ما زماني كه مي خواهيم تصميمي بگيريم، به امور شغلي ¬مان بپردازيم و يا با اعضاي خانواده، دوستان يا همكارانمان ارتباط و تعامل داشته باشيم، مشكل ايجاد مي كند.
جرأتمندي يكي از مهارتهاي اساسي زندگي است كه باعث توانايي بهتر در اداره وقت و زمان، افزايش احترام و اعتماد به نفس، افزايش توانايي بحث و مذاكره، افزايش توانايي تصميم گيري و گسترش مهارت هاي ارتباطي مي شود.
جرأتمندي ( قاطعیت، ابراز وجود) assertiveness
نشان دادن عدم پذيرش و مخالفت با پديده اي نا مطلوب و دفاع از نيازها و خواسته هاي خود به صورت واضح و مشخص است.
رفتاري كه بدان وسيله فرد بتواند علايق خود را بيان كند، بدون اضطراب بر نظرات خود پافشاري ورزد ، صادقانه و با ناراحتي احساسات خود را بيان نمايد و بدون تعدي به حقوق ديگران، حقوق شخصي خود را تأمين كند و در مجموع بتواند تعادل بين حقوق خود و ديگران را برقرار سازد.
در يك جمع دوستانه كسي سوالي را مطرح مي كند، شما فكر مي كنيد كه جوابش را مي دانيد ولي حاضر به پاسخ دادن نمي شويد زيرا نگرانيد كه مبادا پاسخ شما درست نباشد، شايد ديگران به شما بخندند و يا شما را مسخره كنند يا در مورد شما فكرهايي بكنند، نگرانيد در نتيجه حرفي نمي زنيد و نتيجه هميشگي اتفاق مي افتد….
سرزنش و شماتت خودتان… من كه مي خواستم همين را بگويم پس چرا نگفتم؟….
***
در صف بانك ايستاده ايد، ديرتان شده و خسته ايد، دائم اين پا و آن پا مي كنيد و حوصله ايستادن در اين صف طولاني را نداريد؛ در همين حال چند نفر كه معلوم نيست از كجا پيدايشان شده مي آيند و خودشان را جلوي صف جا مي دهند و مي خواهند زودتر از شما كارشان را انجام بدهند و بروند. پيش خود فكر مي كنيد چرا بايد اين طور باشد ولي به خودتان اجازه نمي دهيد به آنها اعتراض كنيد، چقدر دوست داشتيد كه مي توانستيد اين كار را بكنيد…..
***
اينها نمونه اي از مشكلاتي است كه اهميت جرأتمند بودن را به خاطرمان مي آورند
براي اطلاعات بيشتر در مورد چگونگي جرأتمند بودن به مقاله اصلي در سطح سوم مراجعه كنيد.....
جرأتمندي يكي از مهارت هاي اجتماعي است كه در دهه هاي اخير توجه زيادي را به خود جلب كرده و امروزه جايگاه ويژه اي در مهارت هاي زندگي به خود اختصاص داده است.
جرأتمندي توانايي نشان دادن احساسات، عقايد، افكار و نيازهاي خود به طور مستقيم، آشكار و صادقانه است در حالي كه ارزش ها و قوانين ديگران مورد حمله قرار نگيرد. جرأتمندي به معناي نشان دادن عدم پذيرش و مخالفت با پديده اي نامطلوب و دفاع از نيازها و خواسته هاي خود، به صورت واضح و مشخص است. نكته مهم در جرأتمندي این است که همان قدر كه تأكيد بر ابراز و دفاع از احساسات و خواسته هاي فردي است، همان قدر نيز بيان مثبت و روش غير پرخاشگرانه و غير آسيب رسان اين احساسات و خواسته ها اهميت دارد. به نظر مي رسد خيلي از افراد جرأتمندی را با رفتارهاي پرخاشگرانه و تند مخلوط مي كنند. اما بايد توجه داشت كه پاسخ ما در مقابل خواسته ها و نظرات ديگران پاسخ انفعالي نيز نباشد. افرادي كه منفعلانه عمل مي كنند و روي خواست هاي خود نمي ايستند با بروز خشم و نارضايتي خود مشكل دارند يا روش صحيح ابراز هيجانات را نمي شناسند. اين افراد مي ترسند ديگران را از خود بيازارند و معمولاً احساسات و خواسته هاي خود را انكار يا مهار مي كنند.
فراموش نكنيم كه هر كدام از ما حق داريم كه :
- به درخواست و تقاضايي كه از ما مي شود، "نه" بگوييم.
- براي هر كاري كه انجام مي دهيم، به ديگران دليل ارائه ندهيم.
- اجازه ندهيم ديگران، درخواست هاي زيادي از ما داشته باشند.
- از ديگران بخواهيم اشتباهي را كه مرتكب شده اند و روي ما تأثير منفي گذاشته، اصلاح كنند.
- وقتي با ديگران صحبت مي كنيم، بخواهيم به نقطه نظرات ما گوش دهند.
- اگر دوست داريم، زماني را تنها باشيم.
- خودمان رفتارهايمان را ارزيابي كنيم و فقط به ارزيابي هاي ديگران گوش ندهيم.
- اشتباه كنيم و مسئوليت آن را بپذيريم
- نگذاريم مورد سوء استفاده ديگران قرار بگيريم.
- احساسات و افكار خود را در صورت تمايل بيان كنيم.
محتواي ابراز وجود:
عبارت است از ابراز حقوق و به زبان آوردن اظهاراتي كه اين ابراز حقوق را مناسب و مسئولانه جلوه مي دهند. شش محتوا در قالب رد درخواست را اینجا مطرح کرده ایم:
1- توضيح علت ابراز وجود : امروز نمي توانم با تو به سينما بيايم چون كلاس دارم
2- همدلي با وضعيت طرف مقابل : ميدانم دوست داري با هم باشيم ولي متأسفانه نمي توانم بيايم.
3- معذرت خواهي: معذرت مي خواهم كه نمي توانم دعوت تو را قبول كنم.
4- تشويق طرف مقابل: ممنونم از اينكه به فكر من بودي و من را دعوت كردي ولي.....
5- تلاش براي رسيدن به توافق: من سينما نمي آيم ولي مي توانيم ناهار را با هم باشيم.
6- شوخي كردن: من به محيط سينما حساسيت دارم.
فرآیند
مولفه فرآیند اشاره به نحوه و نوع ارائه پاسخ های جرأتمند دارد که نقش اساسی در موفقیت این رفتارها دارند:
تاخیر کلام: تاخیر در بیان جراتمند و تردید در آن می تواند در موفقیت رفتار موثر باشد، کلام جرات آمیز کلامی بدون تاخیر و تردید است.
مدت پاسخ: توضيحات اضافه و حاشيه پردازي در رفتار جراتمند وجود ندارد . پاسخ بايد كوتاه و صريح باشد.
سيالي كلام: پاسخ قاطعانه بيان روان و منسجم دارد.
تن صدا: تن صداي بلندتر از مكالمه معمولي و رسا.
وضعيت بدني: سر بالا، شانه بالا و سينه جلو، سر را پايين نيندازيد، صورت جدي.
چگونه مي توانيم مهارت قاطعيت را در خود افزايش دهيم؟
1- در ابتدا مشخص كنيم چه مي خواهيم بگوييم،«بلي» يا «خير». اگر مطمئن نيستيم بگوييم: لازم است مدتي فكر كنم و زمان پاسخ دادن را براي فرد مقابل مشخص كنيم.
2- نسبت به احساسات، نيازها، عقايد و نظرات خودمان، رو راست و صادق باشيم و آنها را بشناسيم.
3- درخواستهاي منطقي خود را مشخص، صريح و محكم بيان كنيم.
4- اهداف و مقاصد خود را به روشي مستقيم و صادقانه بيان كنيم.
5- نقطه نظرات خود را بدون شرمندگي و معذرت خواهي بيان كنيم.
6- تا جايي كه امكان دارد به طور خلاصه دليل خود را براي مخالفت بگوييم و از دادن توضيحات زياد خودداري كنيم.
7- اگر كاملاً متوجه خواسته و پيام طرف مقابل نشديم، براي روشن شدن موضوع سوال كنيم و توضيح بخواهيم.
8- مستدل بودن رفتارمان براي خودمان، باعث مي شود احساس خوبي راجع به خود و رفتارمان داشته باشيم.
9- اجازه ندهيم كه دوستان و اطرافيان ما، رفتارها و ارزشهاي خود را به تحميل كنند. در عوض به آنها فرصت بدهيم تا بدانند ما چه فكر و چه احساسي داريم و چه مي خواهيم.
10- از كلمه نه استفاده كنيم و آماده باشيم تا در صورت انتخاب آن اگر لازم شد توضيحي نيز براي آن بدهيم.
11- وقتي كاري را نمي خواهيم انجام دهيم، بگوييم «نه» و از كلمات و جملاتي كه نشانگر ترديد است استفاده نكنيم از قبيل خوب ميداني ،آخه من......، شايد.......
12- بهتر است به جاي عبارت «من نمي توانم....» يا «من نبايد....»از عبارت «من تصميم دارم كه اين كار را نكنم»يا «من نمي خواهم....»براي بيان مخالفت خود استفاده كنيم تا توان و قاطعيت خود را به جاي ناتواني ابراز كنيم.
13-شايد لازم باشد در مقابل خواسته ديگران چندين بار امتناع و مخالفت خود را تكرار كنيم، در اين صورت لازم نيست هر بار توضيحات جديد بدهيم، فقط كافي است «نه» را تكرار كنيم و دلايل اوليه خود را بگوييم.
14- اگر طرف مقابل ما پس از هر بار «نه گفتن» باز هم بر خواسته اش اصرار دارد، سكوت كنيم يا موضوع بحث را عوض كنيم، حتي شايد لازم باشد مكالمه را قطع كرده و محل را ترك كنيم.
15-از سوالات چرايي(why question) اجتناب كنيم. اينگونه سوالات باعث حالت تدافعي در طرف مقابل ما مي شوند.
16-قوانين ديگران را بشناسيم، به آنها اهميت بدهيم و برايشان احترام قايل شويم.
17- مي توانيم احساس شخصي را كه خواسته او را رد كرده ايم، بيان كنيم تا به او بفهمانيم كه متوجه شرايط او هستيم. مانند :«من ميدانم كه اين تو را ناراحت مي كند، اما....»
18-از امتناع خود احساس گناه نكنيم.
19- اگر با تقاضاي اوليه فرد موافق نيستيم اما مايل هستيم به او كمك كنيم، مي توانيم راه حلهاي ديگري به وي پيشنهاد كنيم. به عنوان مثال:«من نمي توانم تمام عصر را بمانم و به تو كمك كنم، اما مي توانم دو ساعت بمانم.
20- ما اين حق را داريم كه عقيده خود را عوض كنيم و به تقاضايي كه در ابتدا پاسخ مثبت داده ايم، با ارزيابي مجدد، اكنون پاسخ منفي بدهيم.
21- براي نشان دادن احساس عصبانيت و ناراحتي خود از ضمير «من» استفاده كنيم به جاي استفاده از ضماير مخاطب تا كلام ما لحن سرزنش پيدا نكند. مثلاً مناسب تر است بگوييم« من خيلي ناراحت مي شوم وقتي به نظر من توجه نمي كنيد.» تا اينكه بگوييم:«شما خيلي بي خيال و بي توجه هستيد و براي نظرات ديگران هيچ ارزشي قايل نمي شويد.»
22- در هنگام ارتباط با ديگران از وضعيت بدني و تن صداي مناسب استفاده كنيم. به عنوان مثال تن ضعيف صدا، شانه هاي افتاده و نگاه غير مستقيم نشانگر ترس، ترديد و انفعال است و طرف مقابل را براي درخواستهاي غير منطقي اش بي پرواتر مي كند. بايد مطمئن باشيم ژست غير كلامي ما منعكس كننده پيام كلامي و نشانگر قاطعيت ماست. از ارتباط چشمي مناسب استفاده كنيم، لحن صدايمان محكم و مودبانه باشد. بايد توجه داشت كه داد و فرياد، ژستهاي تهاجمي، نگاه گستاخانه و ....نشانگر پرخاشگري و زير پا گذاشتن قوانين و حقوق ديگران است.
23- در يك فاصله مناسب و راحت از طرف مقابل بايستيم يا بنشينيم. تعيين اين فاصله به عهده خود ماست.
24- در صورت لزوم پيام خود را تكرار كنيم و اگر فكر مي كنيم هدف و پيام ما به خوبي و روشني دريافت نشده است، آن را توضيح دهيم.
25- زماني كه در موقعيتي قرار مي گيريم كه لازم است پاسخ "نه" بگوييم و مخالفت خود را با عقيده، نظر و خواست ديگران مطرح كنيم، هميشه اين سوال را از خود بپرسيم:
- آيا توانستم پيام خود را هر چه واضح تر و روشن تر بيان كنم؟
- چقدر در مورد چيزي كه مي خواستم بگويم بطور خاص و مشخص عمل كردم؟
- آيا ممكن است دوباره پيام خود را تكرار كنم؟ آيا با انجام آن احساس راحتي مي كنم؟
- علاوه بر كلام ، چگونه از زبان بدني خود براي انتقال پيامم استفاده كردم؟
© کپی رایت توسط : موسسه فرهنگي هنري پرورش فرزندان برتر (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است .
